Swięta Bożego Narodzenia
Dodane przez DarekD dnia Grudzień 04 2007 16:41:35
Przed poprzednimi Świętami Bożego Narodzenia przedstawiłem Państwu propozycje zastosowania innych roślin w tradycji świątecznej. Chodziło głównie o rośliny, które mogłyby zastąpić tradycyjną świąteczną choinkę. W tym roku chcę napisać o roślinach, które w świątecznej tradycji odgrywają rolę ozdobną. Jeszcze nie tak dawno, a i dzisiaj w domach, w których tradycja jest na pierwszym miejscu, do ozdoby choinki wykorzystuje się orzechy włoskie. Nie muszę przedstawiać tego znanego wszystkim drzewa. Orzechy często malowano na srebrno, złoto lub oklejano kolorowymi papierkami. Przez cały rok zbierano w tym celu „złotka” z różnego rodzaju czekoladek i cukierków. Drugą ozdobą, bez której nie wyobrażano sobie choinki były „rajskie jabłuszka”. Rajskie jabłka to raczej nazwa ludowa, pod tą nazwą kryje się kilka odmian Jabłoni Ozdobnej(Malus). Do najbardziej znanych należy Jabłoń Niska (Malus pumila), właśnie ona jest nazywana Rajską Jabłonią. Jabłoń ta pochodzi z Europy i zachodniej Azji. Dorasta do 8 m wysokości. Kwitnie w maju i wydaje ozdobne, czerwonawo-żółte owoce. Jednak bardziej ozdobną jabłonią, której owoce można zastosować jako ozdoby choinkowe jest Jabłoń Purpurowa (Malus purpurea). Jabłoń ta jest pięknym drzewem zdobiącym ogród przez cały rok. Już na wiosnę, w maju, wydaje duże, do 4 cm średnicy, purpurowo-żółte kwiaty. Jej przepiękne czerwono-purpurowe owoce na długich szypułkach wielkości wiśni jakby naturalnie są stworzone, żeby je powiesić na choince. Warto jeszcze wspomnieć o Jabłoni Jagodowej (Malus baccata), która wydaje żółte, czerwieniejące pod wpływem słońca, kuliste owoce. Jabłonie te, a właściwie ich owoce były powszechnie stosowane w świątecznej tradycji zdobniczej. W naszych czasach już rzadko można spotkać tego typu ozdoby, a szkoda, chociaż jest zauważalna tendencja do ich powrotu.
Nie można sobie wyobrazić Świąt bez ozdobnych stroików, które stawiamy na stole świątecznym, często w innych pokojach, gdzie niema choinki lub na różnego rodzaju stolikach, gdzie dodają świątecznego nastroju. Stroiki głównie robimy z gałązek choinkowych, w zależności od regionu są to świerki, sosny lub jodły. Jednak stroiki można też robić z innych ciekawych roślin. Jedną z nich jest Ostrokrzew Kolczasty(Ilex aquifolium). Jest to piękna roślina. Już sama kolorystyka kojarzy się ze świętami, na zielonych gałązkach pośród kolczastych liści są czerwone, podobne do jagody owoce. Krzew ten był ceniony jeszcze przed narodzeniem Chrystusa, wykorzystywano wtedy tę roślinę do palenia rytualnych ognisk. Ostrokrzew miał chronić przed złymi duchami, trucizną, czarownikami, dziką zwierzyną i piorunami. W późniejszych wiekach wieszany w domach na Święta Bożego Narodzenia symbolizował ostrą koronę cierniową. Jak widać była to roślina bardzo cenna i pewnie jej zastosowanie we wszelkiego rodzaju zdobnictwie nie jest przypadkowe. Ostrokrzew jest nie tylko rośliną, która może być stosowana do świątecznych zdobień, ale jest też krzewem, który pięknie się prezentuje w każdym ogrodzie, zdobiąc go przez cały rok.
O ile Ostrokrzew uznawany był za symbol męskości to inna roślina związana ze Świątecznymi obrzędami – Bluszcz Pospolity(hedera helix) był symbolem kobiecości. Nie przypadkiem Bluszcz był takim symbolem, uważano bowiem, że roślina ta nie jest samodzielna, musi się na czymś wspierać i w ten sposób obrazuje słabszą płeć, która musi się opierać na mężczyźnie. Według wierzeń ludowych Bluszcz pnący się po murze domu miał trzymać z daleka wiedźmy. Gałązka Bluszczu odcięta na wigilie i położona na spodeczku z wodą wróży zbiory w nadchodzącym roku, jeśli przetrwa zielona do Święta Trzech Króli zbiory będą dobre, jeżeli nie to będzie nieurodzaj. Ani Ostrokrzewu ani Bluszczu nie należało wnosić do domu przed świętami, podobno przynosiło to nieszczęście. Po tym, która z tych roślin została przyniesiona pierwsza wnioskowano, kto będzie rządził w domu przez następny rok – kobieta, czy mężczyzna. Z pewnością ta wróżba często pobudzała swego rodzaju rywalizację, kto pierwszy przyniesie „swoją” roślinę.
Nie sposób nie wspomnieć o jednym z ważnych symboli świątecznych – wieńcu adwentowym. Wieniec adwentowy od dawna był bardzo ważnym elementem w tradycji Świątecznej. Zawieszało się go w domu wraz z nadejściem adwentu, a więc na początku grudnia. W takim wieńcu muszą znajdować się 4 świece. Co tydzień zapalało się jedną świecę i w ten sposób był to swoisty kalendarz odliczający tygodnie do Świąt Bożego Narodzenia. Zwyczaj zapalania świec na wieńcu adwentowym przyjął się w wielu krajach. Jest on propagowany również w Polsce, a narodził się w Niemczech, gdzie tego typu ozdoby pośród staropogańskich plemion symbolizowały światło. Wieńce adwentowe wykonuje się z gałązek szlachetnych drzew iglastych, świerku, jodły daglezji lub sosny, ale ostatnio często można spotkać takie wieńce wykonane z liści Mahoni Pospolitej (Mahonia aquifolium), a na południu Europy z liści Wawrzynu Szlachetnego (Lauru nobilis).
Wieńce adwentowe można kupić w kwiaciarniach, ale ja namawiam do wykonania samemu takiego wieńca, ponieważ wprowadzi nas to w świąteczny nastrój i bardziej odczujemy mistykę Świąt Bożego Narodzenia.
Oczywiście do wykonania ozdób świątecznych możemy wykorzystać bardzo wiele roślin i ich owoców, które otaczają nas na co dzień. Można zastosować owoce Kasztanowca, czyli popularne kasztany, szyszki roślin iglastych, barwione na różne kolory, całą gamę krzewów i drzew ozdobnych, z których możemy wykonać ozdoby, stroiki, przeróżne świąteczne bukiety i girlandy. Na co dzień rośliny te rosną i zdobią nasze ogrody. Ja przedstawiłem kilka roślin, które podczas Świąt Bożego Narodzenia były czymś więcej niż ozdobami, wiązały się z wielowiekową tradycją i z wróżbami, które przecież w te święta były zawsze obecne. Namawiam Państwa do wykonania we własnym zakresie ozdób. Nie ograniczajmy się do kupowania tylko gotowych rzeczy, zapewniam, że ozdoby zrobione w rodzinnym gronie będą bardzo miłym wspomnieniem przez wiele lat. Wieszając je za 5-10 czy 20 lat na choince zawsze będziemy wspominać te niezapomniane chwile wspólnych rodzinnych spotkań przy ich tworzeniu.
Życzę Państwu spokojnych i radosnych Świąt Bożego Narodzenia oraz dużo szczęścia i spełnienia marzeń w Nowym 2010 roku.
Dariusz Domagalik